موتورخانه ها محل استقرار تجهیزات تاسیساتی می باشد که با توجه به نیاز هر ساختمان به سیستم هایی مانند : آبرسانی ، سرمایش ، گرمایش و آتش نشانی و غیره ساخته می شود . در طراحی موتورخانه ها با توجه به نیاز ساختمان مسکونی یا صنعتی ، موارد زیر می بایست اجرا گردد :
- سیستم های تاسیسات مورد نیاز برای ساختمان مسکونی ، اداری یا صنعتی که توسط مهندس طراح تاسیسات مشخص می گردد .
- محاسبات مربوط به انتخاب تجهیزات تاسیسات باتوجه به ظرفیت مورد نیاز
- مشخص کردن نوع تجهیزات تاسیساتی مورد نیاز برای ساختمان مشخص شده که مهندس طراح با توجه به نوع تجهیزات و نیاز به فضای تعمیراتی مورد نیاز با احتساب موارد ایمنی ، نقشه های چیدمان تجهیزات در موتورخانه را نهایی می کند .
- مساحت مورد نیاز موتورخانه که می بایست قبل از تکمیل نهایی نقشه های ساختمان توسط مهندسین معماری و سازه ، از مهندس طراح تاسیسات مکانیکی و برقی گرفته شود تا بهترین شرایط برای ایجاد یک موتورخانه مناسب و مطابق با رعایت اصول ایمنی و استاندارد ها طراحی گردد . که متاسفانه این مورد در کشور ما رعایت نمی شود مگر در پروژه های خاص دولتی ، صنعتی ، پالایشگاهی و نیروگاهی که همه موارد قبل از طراحی توسط مهندسین مشاور بازبینی می گردد .
آشنایی با تاسیسات موتورخانه :
1- سیستم های آبرسانی : با توجه به نیاز واحدهای مسکونی به آب برای سرویس های بهداشتی ، مصارف آشپزخانه ، آتش نشانی ، استخر و موارد دیگر لازم است آب به صورت کنترل شده در اختیار ساکنین ساختمان قرار گیرد . از آنجایی که نمی توان از فشار شبکه آبرسانی شهری برای منازل مسکونی استفاده کرد با نصب مخزن ذخیره آب در موتورخانه ( در سیستم های قدیمی مخازن در ارتفاع و بیرون از فضای موتورخانه نصب میشد و هنوز هم این سیستم ها در حال اجرا می باشد ) که توسط فلوترهای مکانیکی و یا برقی ، آب در این مخازن ذخیره می گردد . با نصب بوستر پمپ های آبرسانی که فشار مورد نیاز پمپ تا بالاترین مصرف کننده در ساختمان تنظیم می گردد میتواند آب را با فشار استاندارد و مورد نیاز در پشت شیرهای آب تامین کرد . استفاده از شیرفلکه های مورد نیاز سیستم آبرسانی و لوله کشی های مورد نیاز که جهت کنترل سیستم های آبرسانی در زمان قطعی آب ، خرابی پمپ ها و هدایت آب به سایر تاسیسات بکار رفته در موتورخانه ها می باشد نیز در موتورخانه ها باید لحاظ گردد .
سیستم های آبرسانی جهت مصارف صنعتی موارد مختلفی دارد که با توجه به نیاز دستگاه نصب شده به حجم آب و فشار مورد نیاز آن و حتی نوع سختی آب از بابت میزان کربنات کلسیم و کربنات منیزیم که تولید رسوب در تجهیزات را ایجاد می کند متغیر است . که با نصب سختی گیرها در فضای موتورخانه و سیستم های تصفیه آب که در موتورخانه نصب می گردد می توان شرایط مورد نیاز برای دستگاههای یک مجتمع صنعتی را فراهم آورد .
2- سیستم های گرمایشی : با توجه به تعداد ساکنین ساختمان مسکونی و محل احداث ساختمان و انرژی مورد نیاز ارزان در منطقه احداث ساختمان می توان نوع انرژی مصرفی ، تاسیسات گرمایشی مورد نیاز را تعیین کرد . غالب تاسیسات گرمایشی در ایران در منازل مسکونی به صورت تک واحدی و یا آپارتمان های کوچک ، به صورت پکیج های گرمایشی با ظرفیت کم . بخاری های گازی و دیگ های آبگرم می باشند ( البته استفاده از بخاری های گازی بر اساس قوانین نظام مهندسی مورد قبول نبوده ولی به دلیل ارزان بودن نصب این سیستم که نیاز به موتورخانه ندارد و فراوانی گاز در ایران با رعایت یک سری موارد ایمنی قابل اجرا می باشد ). در صورت استفاده از دیگ های آبگرم و حتی پکیج های گرمایشی ، تجهیزات می بایست در موتورخانه ها نصب گردند . برای مجتمع های مسکونی با ظرفیت های بالای 30 واحد ، استفاده از تاسیسات گرمایشی به صورت تک واحدی از بابت مصرف انرژی مقرون به صرفه نمی باشد و فضاهای زیادی از ساختمان به هدر می رود . در این حالت با نصب دیگ های ابگرم یا بخار و استفاده از پمپ های سیرکولاسیون آبگرم که در موتورخانه ها نصب شده است ، آبگرم به سمت رادیاتورهای گرمایشی در واحد های مسکونی هدایت می گردد . و در صورت استفاده از دیگ ها بخار تاسیسات دیگری از جمله : دی اریتور ، مخزن کندانس آب ، پمپ های کندانس آب ، پمپ های تغذیه دیگ بخار، تله بخارها و مبدل های حرارتی بخار به آب نیز به تعداد تجهیزات مورد استفاده در موتورخانه ها اضافه می گردد.
در موتورخانه های ساختمان های صنعتی و دفاتر کار و حتی مسکونی از سیستم های کانال نیز استفاده می گردد . که آب گرم توسط پمپ ها ی گرمایش به سمت هواسازها هدایت می گردند و هوای عبوری از هواسازها را گرم کرده و هوای گرم جهت تامین گرمایش ساختمان به داخل ساختمان هدایت می گردد . محل نصب هواسازها در ساختمان های مرتفع در طبقات می باشد . یعنی یک فضایی باید در طبقات برای نصب هواسازها طراحی گردد . اما در فضاهای صنعتی میتوان با توجه به حجم ساختمان در داخل موتورخانه یا فضایی همجوار موتورخانه نصب گردد .
3- سیستم سرمایش : سیستم های سرمایش مورد استفاده برای ساختمان های کم جمعیت و ویلایی نیاز به نصب در موتورخانه ندارند . با توجه به شهر محل زندگی و میزان رطوبت هوا می توان از کولرهای گازی و داکت اسپلیت ها برای مناطق مرطوب و خشک و از کولرهای آبی جهت استفاده در مناطق خشک استفاده کرد .
اما برای ساختمان های با ظرفیت مسکونی بیشتر از 30 واحد و فضاهای اداری و صنعتی ( در صورت الزام ) لازم است از سیستم سرمایش یکپارچه استفاده کرد. سیستم های سرمایش انواع مختلفی دارند و در صورت استفاده از چیلر جهت تولید بار سرمایشی ، لازم است درموتورخانه ها محل استقرار چیلرهای به همراه پمپ های سیرکولاسیون آب سرد فن کویل ها یا هواسازها به همراه پمپ های هدایت آب کندانسورها به سمت برج های خنک کن ( در صورت استفاده از برج خنک کن ) نیز در موتورخانه ها در نظر گرفته شود .
در صورت الزام به استفاده از سیستم سرمایش یکپارچه و نداشتن فضای مناسب برای نصب در موتورخانه میتوان از سیستم های انبساط مستقیم گاز تبرید به جای چیلر که در بالای بام ساختمان نصب می گردد و کندانسورهای هوایی به جای برج های خنک کن که الزام به نصب پمپ های انتقال را حذف می کند ، استفاده کرد .
4- سیستم آتش نشانی : نصب این سیستم در موتورخانه برای ساختمان های تک واحدی و ویلایی ضرورتی ندارد . اما برای ساختمان های کم جمعیت در فضای موتورخانه بوستر پمپ های آتش نشانی نصب می گردد و در موتورخانه های بزرگ به همراه این بوستر پمپ ها که در آن پمپ های جوکی و رزرو نیز وجود دارد ، لازم است مخازن ذخیره آب با حجم بیشتری برای آتش نشانی منظور گردد که در صورتی قطعی آب شبکه شهری بتوان اطفاء حریق را انجام داد .
5- سیستم های استخری : بیشتر در منازل ویلایی و یا ساختمان های مسکونی خاص وجود دارد . در این نوع سیستم تاسیسات استخری از پمپ های سیرکولاسیون آب جهت تصفیه آب استفاده می گردد . تجهیزاتی چون فیلترهای شنی و سیلیسی و یا دیاتومیت جهت حذف ذرات معلق در آب و همچنین سیستم تصفیه ازن نیز می بایست در موتورخانه ها نصب گردند .
لوله فلزی